Het bittere kruid. Een kleine kroniek

Door: Marga Minco
Uitgever: Bert Bakker, Amsterdam (1957)

Titelverklaring

Tijdens het joodse paasfeest worden er ongezuurde broden en bittere kruiden gegeten. Dit ter herinnering aan de slavernij. Niet alleen de slavernij in Egypte, maar ook de holocaust is een bittere tijd voor de joden geweest.

Over de auteur

Marga Minco is het pseudoniem van Sara Minco, die op 31 maart 1920 geboren wordt in Ginneken. Ze is de enige die het wegvoeren van haar familie in de oorlog overleeft. De voornaam Marga is een overblijfsel van haar onderduikersnaam Marga Faes. Ze trouwt met de schrijver/dichter Bert Voeten, waar zij na enkele jaren van scheidt. Haar werk wordt grotendeels door oorlogservaringen gekleurd. Haar debuut is Het bittere kruid uit 1957, dat in 1985 wordt verfilmd door Kees van Oostrum. Marga Minco distantieert zich echter volledig van deze verfilming. Als haar verhalen niet over de oorlog gaan, dan spelen eenzaamheid en isolement een grote rol. Het toeval is ook belangrijk in haar boeken. Ze schrijft ook korte verhalen en kinderboeken, onder andere Kijk ´ns in de la (1963) en De verdwenen bladzij (1994). Ze krijgt in 1957 de Multatuli-prijs voor het verhaal Het adres en in 1958 ontvangt ze de Vijverbergprijs voor Het bittere kruid.

Literaire stroming

Moderne Nederlandse literatuur.

Genre

De Tweede Wereldoorlog en de gevaren van joodse onderduikers vormen het hoofdbestanddeel van Het bittere kruid. Het is een oorlogsroman

Samenvatting

De familie van Marga woont in Breda. Na de Duitse inval krijgen ze het steeds moeilijker omdat ze joods zijn: ze worden opgeroepen voor het werkkamp, de ouders worden gedwongen te verhuizen naar het Judenviertel in Amsterdam en Bettie wordt opgepakt bij een razzia. Marga besluit ook naar Amsterdam te reizen om zich bij haar ouders te voegen.

Op een zekere dag is er een razzia en haar ouders worden opgepakt. Marga weet echter te ontsnappen. Marga's broer Dave en zijn vrouw Lotte reizen met Marga naar Utrecht: daar is een onderduikadres. Lotte wordt echter opgepakt en Dave meldt zich vervolgens vrijwillig. In Utrecht blijkt er geen plaats te zijn voor Marga. Ze gaat terug naar Amsterdam. Via Wout, een kennis, krijgt Marga een onderduikadres op het platteland. Als haar geld op is, besluit Marga de boerenfamilie niet meer tot last te zijn. Wout regelt een nieuw persoonsbewijs en een nieuw onderduikadres. Daar blijft Marga tot de oorlog voorbij is.

Na de oorlog zoekt zij har oom in Zeist op. Deze oom heeft bericht gekregen dat zijn hele familie omgekomen is, maar toch staat hij iedere keer bij de tramhalte te wachten of er toch nog niet iemand terugkomt. Wanneer deze oom gestorven is, gaat Marga nog een keer naar Zeist. Eigenlijk vindt ze het nu vreemd dat haar oom niet meer bij de tramhalte staat en ze vraagt zich af waarom zij zelf niet blijft wachten. Maar ze komt tot de conclusie dat ze het geloof van haar oom mist, ze weet dat er niemand terugkomt.



Tijd en tijdvolgorde

Het bittere kruid begint als de oorlog een paar dagen bezig is en eindigt na de bevrijding. De vertelde tijd is dus zo'n vijf jaar. Het verhaal wordt chronologisch verteld. Hier en daar zijn er flash-backs: herinneringen aan de tijd van voor de oorlog.

Plaats/ruimte

De respectievelijke ruimtes zijn: Breda, Amersfoort, Amsterdam, Utrecht, Nieuw Vennep, Heemstede en Zeist. Marga komt op al deze plaatsen om veiligheid te zoeken op haar vlucht voor de Duitsers.

Karakterbeschrijving en -ontwikkeling

Marga:

In het begin van Het bittere kruid is Marga een gewoon jong meisje. Door de oorlog en de jodenvervolging echter groeit zij uit tot iemand die weet te overleven. Een combinatie van slimheid en de juiste contacten zorgen ervoor dat Marga op de juiste plaats terechtkomt en dat ze de oorlog overleeft. Ze is een rond karakter.

Onderlinge relaties

Vader:

De vader van Marga is een optimistische man die denkt, of misschien doet hij het zo voorkomen, dat het allemaal wel mee zal vallen met de Duitsers.

Moeder:

Marga's moeder ziet de toekomst somberder in. Zij stelt voor om mooie portretfoto's te laten maken als 'aandenken voor later'.

Bettie:

Bettie is de zus van Marga. Zij wordt als eerste van de familie tijdens een razzia opgepakt.

Dave en Lotte:

Dave is de broer van Marga, hij is getrouwd met Lotte. Als Lotte tijdens een reis naar Utrecht opgepakt wordt, besluit Dave zich vrijwillig bij de Duiters te melden.

Geloofwaardigheid van het verhaal

...

Thematiek

De oorlog en de joden:

Het bittere kruid verhaalt hoe de familieleden van Marga door de Duitsers opgepakt worden. In de loop van het verhaal komt Marga er alleen voor te staan. Dit maakt haar eenzaam, en toch ook sterk. Door de vernietiging van haar familie moet Marga in haar eentje de oorlog zien te overleven. Dit lukt haar.

Motto

Er rijdt door mijn hoofd een trein

vol joden, ik leg het verleden

als een wissel om...

Bert Voeten

De trein vol joden verwijst uiteraard naar het afvoeren van de joden naar de concentratiekampen. Een manier om dit te verwerken, is het schrijven van gedichten en verhalen. Zo kun je met het verleden leren leven.

Taalgebruik

Minco probeert met zo weinig mogelijk woorden te schrijven. Vooral gevoelens worden niet weergegeven. Het is aan de lezer om er de juiste gevoelens bij te denken. Dit levert kale en sobere zinnen op. In haar schrijfstijl zit geen emotie, maar daardoor weet ze juist die emotie bij de lezer op te roepen.

Opdracht

Aan de nagedachtenis van mijn ouders

Dave en Lotte

Bettie en Hans

Behalve haar zwager Hans komen de ouders van Marga Minco, haar broer Dave, haar schoonzus Lotte, haar zus Bettie allen in Het bitter kruid als personage voor.

Vertelsituatie

We beleven de oorlog en de moeilijkheden van het joodse meisje Marga om deze oorlog te overleven door haar ogen. Ik-vertelsituatie

Perspectief

Ik-perspectief.

Verhaalopbouw

Het bittere kruid is opgebouwd uit 22 korte ongenummerde hoofdstukken die ieder een titel hebben.

Eigen mening

...



Meer informatie nodig?
Google